گبه چیست؟ گلیم فرش چیست؟ چه تفاوتی دارند؟

گبه چیست؟ تاریخچه گبه در ایران

گبه یا قالیچه خرسک یک فرش دستباف ایرانی است که با پشم گوسفند یا بز بافته می‌شود. گبه‌ها معمولاً دارای نقوش هندسی هستند و در اندازه‌های مختلف با رنگ های شاد و روشن بافته می‌شوند.باید گفت گبه ها از دیرباز در ایران بافته می‌شوند و به عنوان یکی از صنایع دستی مهم و ارزشمند ایرانی شناخته می‌شوند.

ویژگی دیگر گبه‌ها این است که معمولاً از پشم گوسفند یا بز بافته می‌شوند. پشم این حیوانات نرم و لطیف است و برای بافتن فرش مناسب است. گبه‌های کوچک به عنوان زیرانداز و گبه‌های بزرگ به عنوان فرش استفاده می‌شوند.

یکی از مشخصات گبه ها، داشتن ضخامت خیلی زیاد است. ضخامت برخی از گبه ها تا 2.5 سانتی متر هم می رسد. به همین دلیل هم گبه نامیده می شوند. گبه در لغت معنی ضخیم و زمخت دارد.

قدمت بافتن گبه در ایران به بیش از 2000 سال می‌رسد. گبه‌ها در ابتدا به عنوان زیرانداز استفاده می‌شدند. با گذشت زمان، گبه‌ها به عنوان یک اثر هنری نیز شناخته شدند. گبه‌ها امروزه در سراسر جهان به عنوان یک اثر هنری و صنایع دستی ارزشمند شناخته می‌شوند.

گبه‌ها در مناطق مختلف ایران بافته می‌شوند. هر منطقه از ایران دارای سبک و طرح خاص خود در بافتن گبه است. برخی از معروف‌ترین مناطق تولید گبه در ایران عبارتند از:

• کرمان
• تبریز
• قزوین
• اصفهان
• لرستان
• خراسان

گبه‌ها امروزه به عنوان یک کالای صادراتی مهم برای ایران محسوب می‌شوند. گبه‌های ایرانی در سراسر جهان طرفداران زیادی دارند. گبه‌ها نشان‌دهنده هنر و فرهنگ غنی ایران هستند.

طرح های گبه ایرانی

در ابتدا گبه ها بسیار ساده و بدون نقش و نگار پیچیده بافت می شدند. چون بافنده گبه را برای استفاده شخصی خود می بافت، ایده و طرح ذهنی خود را که معمولا از محیط اطراف الهام می گرفت در گبه به کار می برد.

در سوی دیگر گبه ها در ابتدا با رنگ های طبیعی خود پشم ها بافته می شدند. پشم گوسفندان هم معمولا به رنگ های سیاه، سفید، خاکستری یا قهوه ای بود. به همین خاطر گبه های قدیمی رنگ بندی ساده ای داشتند.

همان طور که گفتیم، گبه با ایده ذهنی و با الهام از محیط اطراف بافنده، بافت می شد. برخی از نقش های گبه ها نشان از آرزو های بافنده دارند. مثل چادر که شاید به معنی داشتن سرپناهی ثابت است. یا انسان که نمادی از خانواده دارد. در ادامه معروف ترین طرح و نقش های گبه ایرانی را بررسی می کنیم.

طرح شیر

مهم‌ترین طرحی که در میان عشایر بافته شده نقش شیر می‌باشد که تنها نقش مشترک بین بافندگان مناطق مختلف بوده‌است.

طرح خشتی یا قابی شکل

این طرح از کابردی‌ترین نقش‌های گبه است و مورد علاقه بافندگان فارس و بختیاری بوده‌است. اساس آن شامل طرح‌هایی با قاب‌های منظم می‌باشد که هر یک از قاب‌ها به صورت جداگانه طرحی هماهنگ با قاب‌های دیگر دارد. نقوش به کار رفته در قاب‌ها عبارتند از :طرح‌های هندسی، طرح درخت گل و مرغ، خاتم کاری و نقش‌های ستاره‌ای که قاب‌ها را زینت بخشیده‌است.

طرح حوض گبه

این نقش شامل ترنجی در وسط است که گلی را نشان می‌دهد که از اطراف آن گل‌ها و غنچه‌هایی دیگر گسترش یافته‌است.

طرح گل گبه

به نقش گل رز در گبه طرح گل گبه می‌گویند.

طرح ایلاتی

این طرح برگرفته از طبیعت اطراف عشایر است و کاملاً ذهنی است و بیشتر در میان قاب‌های لوزی، دایره، مربع، مستطیل و بیضی قرار می‌گیرد که هر یک از آن‌ها با طرح‌های با اصالت ایرانی مزین شده‌اند.

طرح درخت

درخت در زندگی آدمیان جایگاه مهمی داشته‌است که در این میان درخت سرو که نماد شادی و بید مجنون که نماد غم و اندوه بوده‌است بیشترین کاربرد را داشته‌است.

طرح راه راه

این طرح به گونه‌های متفاوت توسط بافندگان به کار می‌رود. جهت این راه‌ها اغلب به صورت عمودی و اریب است و گاهی نیز از جهت افقی استفاده می‌کنند.

طرح خانه در هم

در دل این نقش مفهومی عرفانی مورد نظر است. این خانه‌های در هم شده و یکنواخت تصویری انتزاعی از مراحل زندگی را نمایان می‌کند که آغاز آن از عالم هستی است و پایان آن به گوهر ذات و وجود منتهی می‌شود.

طرح کف ساده

این گبه‌ها سفره‌های بدون نقش را در برابر ذهن مجسم می‌نمایند. این بی نقشی خانه‌های محقر روستاییان و زمین بی محصول آن‌ها را نمایان می‌کند. نقش‌های دیگری نیز در گبه استفاده می‌شوند که عبارتند از: عنکبوت، لوزی لوزی، لوزی‌های سوار برهم، زیگ زاگ، چهار گوشه، محراب، حیوانات وانسان.

گلیم فرش ماشینی چیست؟

از زمان قاجار به بعد، بافت گبه در ایران رواج بافت و به یک منبع درآمد برای مردم تبدیل شد. با گذشت زمان انواع دستگاه های بافندگی مدرن وارد ایران شد و صنعت فرش ماشینی و نساجی مدرن به وجود آمد. یکی از محصولات کارخانه های فرش ماشینی هم گلیم فرش ها هستند.

گلیم فرش های ماشینی نسبت به گبه های دستباف علاوه بر طرح و رنگ، در موارد دیگری هم متفاوت هستند. از جمله نوع بافت، ضخامت، وزن، نوع الیاف و… که در ادامه بررسی خواهیم کرد.

تفاوت های گبه و گلیم فرش ماشینی

تفاوت های اصلی گبه و گلیم فرش را می توان در چند مورد بررسی کرد. در ادامه مهم ترین تفاوت هایی این دو را بررسی می کنیم.

تفاوت الیاف و رنگ

گبه های دستباف عشایر ایرانی الیافی طبیعی دارد. الیاف طبیعی مورد استفاده در بافت گبه ها از پشم و گاها کرک حیوانات اهلی است. این الیاف رنگ طبیعی خوددشان را دارند یا با رنگ های طبیعی گیاهی رنگرزی می شوند.

گلیم فرش های ماشینی همان طور که گفتیم به وسیله دستگاه های بافندگی تولید می شود. در بافت گلیم فرش های ماشینی برخلاف گبه ها، انواع الیاف مصنوعی به کار می رود. مثل الیاف پلی استر، پلی پروپیلن و اکریلیک. طبیعتا رنگ این الیاف نیز مصنوعی می باشد.

تفاوت طرح

طرح هایی که گبه های دستباف دارند کاملا اصیل و سنتی است. این طرح ها نمادی از فرهنگ و هنر غنی ایرانی هستند. در گلیم فرش ماشینی نیز انواع طرح های سنتی و اصیل به چشم می خورد. اما طرح های مدرن و فانتزی اروپایی نیز در گلیم فرش های ماشینی کاربرد خیلی زیادی دارند.

تفاوت قیمت

از نظر قیمت مسلما گبه های دستباف گران تر هستند. چون بافندگان با دست خود و زحمت زیاد یک گبه را در طول چند ماه می بافند. هم چنین الیاف طبیعی مثل پشم و پنبه قیمت بیشتری نسبت به الیاف مصنوعی دارند.

گلیم فرش های ماشینی با سرعت بالا و با الیاف مصنوعی تولید می شوند. یک دستگاه بافندگی مدرن در طول روز می تواند صدها متر گلیم فرش تولید کند. همین هم باعث می  شود گلیم فرش ماشینی ارزان تر از گبه دستباف باشد. قیمت گلیم فرش 12 متری شاید حدود 30 درصد یک گبه دستباف 6 متری باشد.

تفاوت در بافت

تفاوت دیگری که بین این دو وجود دارد، تفاوت در بافت و ضخامت است. در مورد گبه ها گفتیم که بسیار ضخیم هستند و گاها ضخامتی در حد یک بند انگشت دارند. از این نظر عایق خیلی خوبی در برابر سرما هستند. داشتن تعداد پود زیاد و پرز های بلند باعث می شود گبه بسیار نرم و لطیف هم باشد.

گلیم فرش های ماشینی نسبت به گبه ها دارای ضخامت بافت کمتری هستند. ضخامت بافت یا همان ارتفاع نخ خاب در گلیم فرش ماشینی معمولا حدود 10 تا 12 میلی متر است. در سوی دیگر گلیم فرش ها معمولا با شانه و تراکم های پایین بافت می شوند و غالبا 320 یا 440 شانه هستند.

جمع بندی

به طور خلاصه می توان تفاوت های اصلی گبه و گلیم فرش ماشینی را موارد زیر دانست:

• روش تولید: گلیم فرش ماشینی با استفاده از ماشین های بافندگی تولید می شود، در حالی که گبه ایرانی به صورت دستی بافته می شود.
• مواد اولیه: گلیم فرش ماشینی معمولاً از الیاف مصنوعی یا طبیعی بافته می شود، در حالی که گبه ایرانی فقط از پشم گوسفند بافته می شود.
• طرح: گلیم فرش ماشینی معمولاً طرح های ساده و هندسی دارد، در حالی که گبه ایرانی معمولاً طرح های پیچیده و پرنقش و نگاری دارد.
• قیمت: گلیم فرش ماشینی معمولاً قیمت ارزان تری نسبت به گبه ایرانی دارد.

شباهت های گبه و گلیم فرش

در مورد شباهت های گبه و گلیم فرش می توان گفت هر دو به عنوان کف پوش در خانه های ایرانی کاربرد دارند. البته گلیم فرش ها به دلیل قیمت ارزان تر، استفاده بیشتری هم دارند.

شباهت دیگری که دارند از نظر نوع بافت است. به این معنی که بافت هر دو دارای نخ های تار و پود و نخ خاب می باشد. هم چنین گبه و گلیم فرش را می توان در دسته فرش های درشت باف قرار داد.

از نظر طرح و نقشه هم می توان گفت گلیم فرش ها با همان طرح های گبه دستباف بافت می شوند. پس طرح های گبه و گلیم فرش هم اکثرا مشترک است.

مزایای گبه چیست؟

گلیم فرش ماشینی مزایای زیر را دارد:

• قیمت مناسب: گلیم فرش ماشینی قیمت مناسبی دارد و برای افرادی که به دنبال یک فرش ارزان قیمت هستند، گزینه مناسبی است.
• تنوع طرح و رنگ: گلیم فرش ماشینی طرح های متنوعی مثل فانتزی مدرن یا سنتی دارد و برای افراد با سلیقه های مختلف مناسب است.
• شستشوی آسان: گلیم فرش ماشینی را می توان به راحتی با ماشین لباسشویی یا دست شستشو داد و حساسیت زیادی ندارد.

مرایای گلیم فرش چیست؟

گبه ایرانی مزایای زیر را دارد:

• طرح و نقش سنتی و اصیل: گبه ایرانی طرح های سنتی و اصیل ایرانی دارد و برای افرادی که به دنبال یک فرش با طرح و نقش ایرانی هستند، گزینه مناسبی است.
• دوام بالا: گبه ایرانی دوام بالایی دارد و می تواند سال ها مورد استفاده قرار گیرد.
• خاصیت عایق بودن: گبه ایرانی خاصیت عایق بودن دارد و می تواند در زمستان گرم و در تابستان خنک باشد.

گبه بهتر است یا گلیم فرش؟

گلیم فرش ماشینی و گبه ایرانی هر دو مزایا و معایب خاص خود را دارند. انتخاب اینکه کدام یک بهتر است، به عوامل مختلفی مانند بودجه، سلیقه و نیاز شما بستگی دارد. اگر به دنبال یک فرش ارزان قیمت با طرح و رنگ متنوع هستید، گلیم فرش ماشینی گزینه مناسبی است. اگر به دنبال یک فرش با طرح و نقش سنتی و اصیل ایرانی هستید که دوام بالایی نیز دارد، گبه ایرانی گزینه مناسبی است.

بیشتر بخوانید: جاجیم چیست؟

نتیجه گیری

گلیم فرش ماشینی و گبه ایرانی دو نوع از فرش های محبوب و پرطرفدار در ایران و جهان هستند. هر کدام از این دو نوع فرش مزایا و معایب خاص خود را دارند و انتخاب و خرید آن در نهایت به شما بستگی دارد.

خرید گلیم فرش ماشینی کاشان

در صورتی که قصد خرید گلیم فرش ماشینی دارید مطمئنا می دانید گلیم فرش ماشینی کاشان در کیفیت حرف اول را می زند. کارخانه فرش گوزل کاشان، تولید کننده تخصصی انواع گلیم فرش درجه یک کاشان است. از این نظر می توان محصولات کارخانه فرش گوزل کاشان را بهترین گزینه برای شما دانست.

تمامی محصولات کارخانه فرش گوزل کاشان از جمله گلیم، گلیم فرش، فرش وینتیج و فرش 700 شانه دارای ضمانت نامه کیفیت معتبر از کارخانه هستند. در سایت فرش گوزل می توانید انواع این محصولات را به صورت عمده یا تکی با قیمت کارخانه خرید نمایید.

منبع: ویکی پدیا